PAŻP bez środków z Eurocontrol. Rząd zapowiada finansowanie pomostowe

Premier Donald Tusk zapewnił, że rząd nie dopuści do problemów z funkcjonowaniem Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej mimo zablokowania należności z opłat trasowych. – Rozmawiałem o tym z ministrem finansów i my oczywiście nie zostawimy Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej bez pomocy. Także nie będzie problemu, jeśli chodzi o funkcjonowanie PAŻP-u. Ale problem tego sporu prawnego z Pfizerem pozostaje. Będziemy szukali rozwiązania. Ale tak jak powiedziałem, sprawa jest dość paskudna, bo to, co zrobili poprzednicy, woła o pomstę do nieba – powiedział premier.

Również minister infrastruktury Dariusz Klimczak podkreślił, że zapewnienie ciągłości działania służb żeglugi powietrznej jest dla rządu priorytetem. – Chciałbym uspokoić wszystkich, którzy martwią się płynnością żeglugi powietrznej. Ona jest absolutnie dla nas priorytetem. W pierwszym dniu, kiedy ukazała się informacja o tym zabezpieczeniu, rozmawiałem z ministrem finansów, aby zabezpieczyć odpowiednie środki na funkcjonowanie Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej – zapowiedział na antenie „Polsat News”.

Eurocontrol wstrzymał przekazywanie środków

Zapowiedzi przedstawicieli rządu mają uspokoić zarówno branżę lotniczą, jak i przewoźników korzystających z polskiej przestrzeni powietrznej. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej odpowiada za zapewnienie służb ruchu lotniczego nad terytorium Polski oraz na kontrolowanych lotniskach, a jej działalność finansowana jest przede wszystkim z opłat nawigacyjnych ponoszonych przez użytkowników przestrzeni powietrznej. W przeciwieństwie do wielu innych instytucji państwowych nie korzysta na co dzień z finansowania budżetowego, lecz utrzymuje się z wpływów generowanych przez ruch lotniczy.

Kluczowym elementem tego systemu są opłaty trasowe pobierane od przewoźników przez Eurocontrol. Organizacja zarządzająca europejskim systemem rozliczeń opłat nawigacyjnych przekazuje następnie należne środki krajowym instytucjom zapewniającym służby żeglugi powietrznej. W przypadku Polski odbiorcą tych środków jest Polska Agencja Żeglugi Powietrznej. Obecnie Eurocontrol nie może jednak przekazać agencji ani środków już wypracowanych, ani kolejnych wpływów z opłat trasowych, ponieważ wierzytelności zostały objęte zajęciem w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przeciwko Skarbowi Państwa. Oznacza to, że agencja została odcięta od swojego podstawowego źródła finansowania, mimo że przewoźnicy nadal uiszczają należne opłaty za korzystanie z polskiej przestrzeni powietrznej.

Według informacji przekazanych przez rząd do końca roku PAŻP będzie potrzebowała około miliarda złotych finansowania pomostowego. Środki te mają pozwolić na zachowanie płynności finansowej do czasu rozwiązania problemów prawnych i przywrócenia normalnego przepływu należności z Eurocontrol. Finansowanie jest niezbędne do pokrycia kosztów bieżącej działalności agencji, w tym wynagrodzeń kontrolerów ruchu lotniczego, personelu technicznego i operacyjnego, utrzymania infrastruktury nawigacyjnej, systemów radarowych, urządzeń łączności oraz realizacji inwestycji warunkujących bezpieczne zarządzanie ruchem lotniczym.

Spór Pfizera z Polską

Źródłem problemów jest wielomiliardowy spór pomiędzy amerykańskim koncernem Pfizer a Skarbem Państwa. Dotyczy on realizacji kontraktu na dostawy szczepionek przeciw COVID-19 zawartego przez Komisję Europejską w imieniu państw członkowskich Unii Europejskiej. Po zakończeniu pandemii Polska odmówiła odbioru części zakontraktowanych dawek, argumentując, że doszło do nadzwyczajnej zmiany okoliczności, a dalsze dostawy nie znajdują już uzasadnienia ani medycznego, ani ekonomicznego. Rząd wskazywał, że kolejne partie szczepionek nie były już potrzebne i w znacznej części musiałyby zostać zutylizowane, jednocześnie apelując o renegocjację zapisów umowy.

Pfizer nie zaakceptował tego stanowiska i skierował sprawę na drogę postępowania sądowego, domagając się zapłaty należności wynikających z kontraktu. W ramach postępowania egzekucyjnego belgijski sąd dopuścił zajęcie wierzytelności należnych Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej z tytułu opłat trasowych przekazywanych przez Eurocontrol. Sama agencja nie jest jednak stroną sporu z koncernem farmaceutycznym, nie zawierała umowy dotyczącej dostaw szczepionek i nie odpowiada za zobowiązania Skarbu Państwa. Mimo to konsekwencje zastosowanych środków egzekucyjnych uderzyły właśnie w instytucję odpowiedzialną za zapewnienie bezpieczeństwa ruchu lotniczego w Polsce.

Miliard złotych potrzebny do końca roku

Sytuacja jest bezprecedensowa z punktu widzenia funkcjonowania krajowego systemu żeglugi powietrznej. Wpływy z opłat trasowych stanowią ponad 80 proc. przychodów PAŻP i finansują zdecydowaną większość jej działalności operacyjnej. Każdego dnia przez polską przestrzeń powietrzną przelatują tysiące statków powietrznych wykonujących loty krajowe, międzynarodowe oraz tranzytowe, a Polska pozostaje jednym z najważniejszych korytarzy komunikacyjnych w Europie Środkowo-Wschodniej. Zachowanie ciągłości działania służb ruchu lotniczego ma zatem znaczenie nie tylko dla krajowego rynku lotniczego, ale również dla sprawnego funkcjonowania europejskiej sieci zarządzania ruchem lotniczym.

Zapowiedziane przez rząd finansowanie pomostowe ma umożliwić PAŻP nieprzerwaną realizację wszystkich ustawowych zadań do czasu wyjaśnienia sytuacji prawnej. Równolegle prowadzone będą działania zmierzające do odblokowania przepływu środków z Eurocontrol i przywrócenia standardowego modelu finansowania agencji. Z punktu widzenia rynku lotniczego najważniejsze jest jednak to, że – jak zapewniają przedstawiciele rządu – mimo bezprecedensowej sytuacji prawnej nie ma zagrożenia dla ciągłości działania polskich służb żeglugi powietrznej ani bezpieczeństwa operacji lotniczych.